کاردانەوەکانی خولی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کۆماری عێراق لە عێراق چڕتر بوونەتەوە و دابەزینی بەرچاوی نفوزی پارتی دیموکراتی کوردستان لە چوارچێوەی پرۆسەی بڕیاردانی سیاسی لە بەغدا دەرخستووە. ئەمەش لە کاتێکدایە کە ڕەخنەکان لە سەرکردایەتیی پارتەکە لە زیادبووندایە، لەگەڵ تۆمەتبارکردن بەوەی کە سیاسەتە ناوخۆییەکانی "هێڵی ڕەق و ناسیۆنالیستی" بەشداربووە لە گۆشەگیرکردنی و لاوازکردنی پێگەی دانوستانکاری.
بەگوێرەی سەرچاوە سیاسییەکان کە قسەیان لەگەڵ "ئێجاز" کردووە، یەکێک لە هۆکارە هەرە دیارەکانی ئەم دابەزینە، سروشتی ئەو قسانەیە کە لەلایەن هەندێک سەرکردەی حزبەکانەوە پەسەندیان کردووە، دیارترینیان شاخوان عەبدوڵڵایە. عەبدوڵڵا تۆمەتبارە بەوەی کە تێڕوانینی "نادروست"ی بە مەسعوود بارزانی سەرۆکی حزبەکەی گەیاندووە سەبارەت بە هەڵوێستی هێزە سیاسییەکانی بەغدا بەتایبەتی لایەنە عەرەبییەکان.
سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە شاخوان عەبدوڵڵا ڕۆڵی سەرەکی بینیوە لە گرژکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ چەند هێزێکی سیاسی بە خستنەڕووی لێکدانەوەیەک لەسەر بنەمای بوونی "هەڵوێستی دوژمنکارانە" بەرامبەر بە هەولێر. ئەمەش بریتی بوو لە وێناکردنی پەیوەندی لەگەڵ محەمەد حەلبوسی و سەرکردایەتی پارتی پێشکەوتن وەک ئەوەی دژی بەرژەوەندییەکانی هەرێمی کوردستانە، ئەمەش کاریگەری نەرێنی لەسەر پێشکەوتنی لێکتێگەیشتنە سیاسییەکانی نێوان هەردوولا هەبوو.
سەرچاوەکان ئەوە دووپات دەکەنەوە کە مەیلی ناسیۆنالیستی ڕێنمایی هەڵوێستی بەشێک لە سەرکردەکانی حزب ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر سروشتی بڕیارەکانی بارزانی داناوە. هەڵوێستە سیاسییە هەستیارەکان لەسەر بنەمای هەڵسەنگاندنی نادروست بووە، کە بووەتە هۆی پەرەسەندنی ناڕەوا لە پەیوەندییەکانی حیزب لەگەڵ ئەو لایەنانەی کە پێشتر بە هاوپەیمان یان هاوپەیمانی نزیک دادەنران.
ئەم گرژییە تەنیا لە پەیوەندی لەگەڵ هێزە سوننەکاندا سنووردار نەبوو بەڵکو بۆ گروپە شیعەکانیش درێژبووەوە. ئەم سیاسەتانە پەیوەندییەکانیان لەگەڵ گروپەکانی وەک عەسائیب ئەهلی حەق گرژ کردووە، کە بەپێی سەرچاوەکان ناچاربوون پێش هەڵبژاردنی پەرلەمان شاندێک بە سەرۆکایەتی نەعیم عەبودی ڕەوانەی هەولێر بکەن، ئەمەش وەک هەوڵێک بۆ ڕەواندنەوەی هەڵە لێکتێگەیشتنەکان و ڕوونکردنەوەی هەڵوێستە ڕاستەقینەکانی لەسەر چەند پرسێک.
بە بڕوای چاودێران، ئەم ڕووداوانە عەیبێکی قووڵ لە پرۆسەی بڕیاردان لەناو پارتی دیموکراتی کوردستان ئاشکرا دەکەن. هەڵسەنگاندنە سیاسییەکان چیتر لەسەر بنەمای خوێندنەوەیەکی واقیعیانە بۆ هاوسەنگی هێز دامەزراون، بەڵکو لەسەر بنەمای تێڕوانینە شێواوەکانن کە حیزبەکەیان بەرەو هەڵوێستە پلە پلە بەرزەکان پاڵناوەتەوە، ئەمەش وایکردووە تۆڕی پەیوەندییە تەقلیدییەکانی لە بەغدا لەدەست بدات.
هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی وەک ڕوونترین نموونەی ئەم تێکچوونە دەبینرێت. سەرچاوەکان ئەوە پشتڕاست دەکەنەوە کە شاخوان عەبدوڵڵا چەندین جار دڵنیایی داوەتە سەرکردایەتی حزبەکە کە کاندیدەکەیان فوئاد حسێن زیاتر لە ٢٠٠ دەنگ دەستەبەر دەکات، لە کاتێکدا ئەنجامەکە شۆککەر بوو: تەنها ١٦ دەنگی بەدەستهێناوە.
بە بڕوای چاودێران، ئەم ناتەباییە بەرچاوە تەنیا حیسابێکی هەڵە نەبوو، بەڵکو لوتکەی بەڕێوەبردنی خراپی دانوستانەکان و پەسەندکردنی ڕیتۆریکێکی پەستاندار بوو بەرامبەر بە هێزە سیاسییە کاریگەرەکان. ئەمەش بووە هۆی داڕمانی دەرفەتەکان بۆ بنیاتنانی هاوپەیمانی نێوان تائیفەکان لەناو پەرلەماندا.
هاوتەریب لەگەڵ ئەوەشدا چاودێران ئاماژە بەوە دەکەن کە پارتی دیموکراتی کوردستانیش بەدەست نەبوونی کەسایەتییە کاریگەرەکانی کورد لە بەغدا دەناڵێنێت کە توانای بەڕێوەبردنی هاوسەنگی سیاسییان هەبێت، هەروەک چۆن لە قۆناغەکانی پێشوودا لەگەڵ کەسایەتییەکانی وەک خوالێخۆشبوو ڕۆز نوری شاوەیس، کە وەک پردێکی سیاسی لە نێوان هەولێر و بەغدا کاری کردووە- ڕۆڵێک کە لە ئێستادا ئەو حزبە کەمی هەیە.
ئەوان دووپاتی دەکەنەوە کە سپاردنی دانوستانەکانی بەغدا بەو کەسایەتیانەی کە ئەزموونی سیاسیی پێویستیان نییە یان بەکارهێنانی قسەی ئیلتیهابکەر بووە هۆی قووڵبوونەوەی گۆشەگیریی سیاسی حزبەکە، پاڵنانی بەرەو ڕێوشوێنی پەرەسەندنی وەک بایکۆتکردنی خولی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و دواتر کشانەوەی نوێنەرانی لە پەرلەمان و حکومەت.
ئەم تێبینیانە هاوتەریبە لەگەڵ ڕاپۆرتەکەی دوێنێ، کە ئاماژەی بە سەرهەڵدانی نەوەی نوێی دانوستانکار لەناو پەرلەماندا کرد. ئەم نەوەیە بەبێ ئەوەی پەنا بۆ سازانە تەقلیدییەکان ببات، بە سەرکەوتوویی یاسایان دەرکرد، سەرمایەگوزارییان لە توانای کەمبوونەوەی لایەنە گەورەکان کرد بۆ سەپاندنی مەرجەکانیان وەک جاران.
لە ژێر ڕۆشنایی ئەمەشدا، چاودێران پێیان وایە ئەوەی ڕوویدا، تەنیا زەرەرێکی هەڵبژاردنی زوو تێپەڕ نییە بۆ پارتی دیموکرات، بەڵکو ڕەنگدانەوەی گۆڕانکارییەکی قووڵترە لە پێکهاتەی سیستەمی سیاسی عێراقدا. تاکتیکی گوشاری تەقلیدی، وەک کشانەوە یان ڕێگریکردن، توانای سەپاندنی داینامیکی نوێی دەسەڵاتیان نەماوە، لە کاتێکدا ئەو هێزانەی پشت بە بەڕێوەبردنی هاوسەنگی هێز دەبەستن لەناو خودی پەرلەماندا، بەرزبوونەتەوە.
بەم مانایە، دابەزینی حیزبی دێموکرات تەنیا پەیوەندی بە ئەنجامی یەک خولەوە نییە، بەڵکو پەیوەندی بە زنجیرەیەک هەڵبژاردنی سیاسی و وتاری ناوخۆییەوە هەیە کە بەشدارییان لە لاوازکردنی بوونی حیزبی دێموکراتدا کردووە، لە کاتێکدا کە هاوکێشەیەکی سیاسی نوێ دروست دەبێت کە ڕەنگە هەمان پانتایی بەو حیزبانە نەدات کە سەرکەوتوو نەبوون لە گونجاندن لەگەڵ گۆڕانی ڕێساکانیدا.
سەرچاوە ماڵپەڕی فەرمی ایجاز العراق
.png)